Werk je als zzp'er voor een vaste opdrachtgever, op kantoor, met de laptop die je opdrachtgever je gaf? Dan is het nieuws van de afgelopen maanden relevant voor je. Sinds 1 januari 2026 mag de Belastingdienst weer boetes opleggen bij schijnzelfstandigheid, na jaren van een zogeheten zachte landing. Voor veel zzp'ers en hun opdrachtgevers verandert er in de praktijk minder dan de koppen suggereren, maar het risico is wel degelijk terug.
Wat schijnzelfstandigheid precies is
Schijnzelfstandigheid betekent dat je op papier als zelfstandige factureert, terwijl de praktijk op een dienstbetrekking lijkt. De Belastingdienst kijkt daarbij naar drie elementen uit het Burgerlijk Wetboek: verricht je persoonlijk arbeid, krijg je daarvoor loon, en is er een gezagsverhouding. Zit je structureel op kantoor bij je opdrachtgever, werk je volgens diens planning en gebruik je zijn apparatuur, dan telt dat sneller mee als gezag. De achterliggende wet heet de Wet DBA, maar die wet zelf geeft geen harde criteria. Die komen vooral uit de rechtspraak, met het Deliveroo-arrest van de Hoge Raad als belangrijkste toetssteen.
Dit verandert er sinds 2026
Het kabinet verlengde de zachte landing deels, maar niet volledig. Verzuimboetes, de boetes die je krijgt zonder dat er opzet in het spel is, blijven dit jaar nog uit. Vergrijpboetes kan de Belastingdienst wel weer opleggen, en die gelden bij opzet of grove schuld. Zo'n boete loopt op tot honderd procent van de naheffing, tegenover een boete met een vast plafond bij een gewone verzuimboete. Vermoedt de Belastingdienst schijnzelfstandigheid, dan start het traject in principe met een bedrijfsbezoek, niet meteen met een boekenonderzoek. Dat bezoek is bedoeld om de situatie te bekijken en uitleg te geven. Pas vanaf 1 januari 2027 vervalt ook dat laatste restje coulance en wordt er weer volledig gehandhaafd.
Wie het grootste risico loopt
Niet elke zzp'er loopt evenveel gevaar. Werk je voor meerdere opdrachtgevers, bepaal je zelf hoe en wanneer je werkt, en gebruik je je eigen laptop en software, dan sta je er relatief veilig voor. Het risico stijgt zodra je langdurig voor dezelfde opdrachtgever werkt, op diens locatie, volgens diens roosters en met diens materiaal. De Belastingdienst richt de aandacht dit jaar vooral op de zorg, het onderwijs en de kinderopvang, sectoren waar zzp'ers vaak structureel meedraaien in het reguliere team. Val je buiten die sectoren, dan is de kans op een bedrijfsbezoek kleiner, maar niet nul. Hoeveel zzp'ers Nederland inmiddels telt, zie je in de KVK zzp-monitor: eind maart 2026 stonden er ruim 1,79 miljoen zzp'ers ingeschreven, met flink minder stoppers dan een jaar eerder.
Zo bescherm je jezelf als zzp'er
Een paar praktische stappen verkleinen je risico aanzienlijk. Werk voor minstens twee of drie opdrachtgevers per jaar, ook als één klant het grootste deel van je omzet vormt. Leg in je overeenkomst vast dat jij bepaalt hoe je het werk uitvoert, en onderhandel zelf over je uurtarief in plaats van een vast tarief klakkeloos te accepteren. Gebruik je eigen laptop, software en abonnementen waar dat kan, en factureer op basis van resultaat in plaats van op basis van uren op kantoor. Dat sluit ook aan op de discussie rond het rechtsvermoeden bij een uurtarief onder de 38 euro, waarbij een laag tarief op zichzelf al een signaal van schijnzelfstandigheid kan zijn. Houd daarnaast je administratie op orde: facturen, contracten en een urenoverzicht per opdrachtgever helpen je bij een eventueel bedrijfsbezoek.
Wat dit betekent voor jouw zzp-praktijk
De kern is dat het kabinet de teugels dit jaar nog niet volledig aantrekt, maar de richting is duidelijk: vanaf 2027 verdwijnt de coulance en komt er een nieuwe Zelfstandigenwet aan. Dat raakt ook aan andere dossiers waar je als zzp'er al mee te maken hebt, zoals de afbouw van de zelfstandigenaftrek in 2027 en de verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering die eraan komt. Wacht niet tot er een brief van de Belastingdienst op de mat valt. Bekijk nu al kritisch hoe jouw praktijk met je grootste opdrachtgever in elkaar steekt, en stuur bij waar nodig. Dat kost nu een paar uur, maar bespaart je later een hoofdpijndossier.